29.07.2011

ETYKIETY WIN FRANCUSKICH I SYSTEM APELACJI FRANCJI


Czym jest, ta na pozór mała papierowa naklejka na szyjce butelki? O tym jak ważne są informacje na niej zawarte przekonał się każdy, kto kiedykolwiek stanął przed wyborem zakupu wina spośród setek innych. Nie ma drugiej takiej „towarowej etykietki” jak etykieta wina, która zawierałaby tyle informacji i tak precyzyjnie określała przynależność danej butelki do miejsca, czasu, do ziemi, a przez to określała jego charakter i opisywała duszę wina. Są ludzie, którzy kupują wino tylko ze względu na jego etykietę, wczytują się w nią, podziwiają jej indywidualność i niepowtarzalność. Zrozumienie etykiety może być trudne, stoi, zatem bowiem system apelacyjny kraju. Liderem w temacie etykiet oraz krajem, w którym powstał pierwszy system regulacji prawnych była Francja.


Etykieta to wizytówka informacyjna wina. Odzwierciedla osobowość winnicy i producenta. Z etykiety nie tylko można odczytać najważniejsze dane dotyczące zawartości butelki, lecz także uznać ją za niezbędny element kontaktu producenta z potencjalnym klientem. Dodatkowo spełnia ona jeszcze jedną funkcję o charakterze prawnym, bowiem wszystkie prawa winiarskie na całym świecie stawiają jej konkretne kryteria, ściśle określając, co może a co nie, być na niej zamieszczone.
Najstarsze papierowe etykiety pojawiły się w połowie XIX wieku, czyli stosunkowo późno jak na 7000 letnią historię wina i kilkusetletnią historię druku. Wcześniej w XVIII w wieszano na szyjce od butelki emblematy wykonane z porcelany, srebra lub macicy perłowej na sznurku lub łańcuszku, aby zidentyfikować ich zawartość. W starożytności wygniatano pieczęcie w glinianych amforach. Kształt amfory zależał od miasta lub regionu, z którego pochodziło wino, a na naczyniu zaznaczano również rok produkcji. Można tam było też znaleźć pieczęcie winiarskie lub lokalnego władcy. To właśnie w starożytnej Grecji powstały zręby prawa apelacyjnego.

Apelacja, czyli prawnie określony obszar uprawy winorośli i produkcji win. W obrębie danej apelacji istnieją klasyfikacje, czyli hierarchie, jakości, które klasyfikują wina przyznając znaki kontroli, jakości. Pierwszym krajem, który wprowadził prawo winiarskie była Francja. W Châteauneuf- du- Pape, w regionie Doliny Rodanu w 1923 r. wprowadzono przepisy regulujące produkcję win. Bezpośrednią ich przyczyną był fakt, że standardom oryginalności zagrażał import tanich win. Na początku XX wieku, gdy winnice zniszczyły pleśń i insekt filoksera, pojawił się również problem fałszowania win. Tak powstał francuski system Appellation d’Orgine Controlee AOC lub AC. Wymyślił je baron Le Roy de Boiseaumarie właściciel Château Fortia, a także prawnik. Zasady te stały się potem podstawą późniejszego francuskiego systemu AOC, wprowadzonego w 1935 r. i będącego pierwszą na świecie regulacją tego typu. Podstawowe przepisu określały granice obszaru objętego apelacją, dozwolone odmiany, metody uprawy i minimalną zawartość alkoholu.



Francuskie prawo winiarskie jest jednym z najlepiej rozwiniętych i najczęściej powielanych. System ten jest modelem wykorzystywanym w całej UE. Jego podstawę stanowi założenie, że o unikatowości charakteru i aromatów każdego z francuskich win decyduje raczej szczególne położenie geograficzne upraw niż charakter użytego do produkcji szczepu. Granice każdej apelacji są czytelnie wytyczone. Produkując wino w jednej z nich trzeba przestrzegać ścisłych reguł. Prawo określa takie kwestie jak: granice apelacji, dopuszczone do uprawy szczepy, styl wina, sposób uprawy winorośli, data winobrania, minimalna zawartość alkoholu, i inne praktyki winiarskie, system ten idzie niekiedy dalej klasyfikując pojedyncze posiadłości lub winnice.

Klasyfikacja win we Francji obejmuje cztery kategorie: 2 wina jakościowe i 2 wina stołowe .Znak AOC gwarantuje, że wino pochodzi z określonego regionu i zostało zrobione według obowiązujących tam zasad. Z wyjątkiem Alzacji trudno znaleźć na francuskich etykietach nazwy szczepu, z którego zrobiono wino. Wina Appellation d’Orgine Controlôée AOC lub AC zajmują czołową pozycję w hierarchii win francuskich. Tuż za nią plasują się wina Vin Délimité de Qualite Superieure VDQS (kategoria ta nie ma większego znaczenia i jest w zaniku; wprowadzono ją jako przejściową, dla regionów, które starały się o uzyskanie statusu AC)- oba systemy dotyczą win gatunkowych jakościowych. Trzecie miejsce zajmują Vins de pays VdP - wina regionalne pochodzące zazwyczaj z większych stref. Ponieważ obwarowania prawne nie są aż tak restrykcyjne jak w AOC lub VDQS, wielu winiarzy przyjęło ją, aby produkować wina ze szczepów zakazanych w danej apelacji. Na etykiecie wolno umieszczać rocznik oraz nazwę jednego lub dwóch szczepów. Na końcu są Vin de table VdT, skromne wina stołowe, mogące pochodzić z dowolnego regionu Francji. To kategoria najbardziej podstawowa bez szczególnych ograniczeń. Na etykiecie nie może pojawić się rocznik, nazwa regionu ani szczepu.
Wiele apelacji we Francji idzie o krok dalej w klasyfikacji wewnętrznej AOC i określenia poszczególne posiadłości i winnice. Najsłynniejszy i najbardziej złożony system klasyfikacji ma Bordeaux, bowiem klasyfikuje się tu poszczególne posiadłości. Na przestrzeni dwóch ostatnich wieków wprowadzono tam kilka różnych hierarchii a każda z nich ma swoja historię i zbiór zasad. Są wśród nich: klasyfikacja z Graves z 1959 roku; klasyfikacja St-Émilion oraz najsłynniejsza z tego regionu klasyfikacja z 1855 roku, związana z czerwonymi winami z półwyspu Medoc oraz słodkimi winami z Sauternes. System ten powstał na zamówienie cesarza Napoleona III i objął wina prezentowane na wystawie Światowej w Paryżu w 1855 r. Wszystkie châteaux podzielono na pięć klas od pierwszego premier cru do piątego cinquieme, w zależności od osiąganych przez nie cen.

W Burgundii zaś klasyfikuje się winnice. Od lat obowiązuje tu hierarchia, począwszy od pochodzącego z najprostszych ziem, podstawowego bourgogne, przez wina village noszące nazwę wioski lub gminy aż po premiers i grand cru. Regulacje prawne Burgundii sięgają w swych korzeniach do Kodeksu Napoleona. Cechą charakterystyczną burgundzkich winnic, jest to, że są one bardzo małe i rozdrobnione. Zatem większość winiarzy robi i sprzedaje wina, co najmniej z kilku apelacji. Największe zespoły winnic są zarządzane przez negociants, którzy są zmuszeni dokupywać surowiec od małych rolników, by zaspokoić popyt na burgundzkie wina. Typowe burgundzkie apelacje to: AOC Petit Chablis, AOC Chablis, AOC Premier Cru Chablis czy AOC Grand Cru Chablis.
Na południu Francji, w Langwedocji, Roussillon i Prowansji przepisy klasyfikacji win są mniej restrykcyjne niż AOC pozwalają na sadzenie międzynarodowych szczepów, takich Merlot. Jest to region, w którym powstaje 80 procent win regionalnych vin de pays we Francji. Większość butelkowana jest jako vin de pays d’oc. W Alzacji najlepsze wino to grand cru. Na etykietach alzackich podobnie jak w Nowym Świecie pojawiają się nazwy szczepów. Prawo nakazuje także stosowanie tradycyjnych wysmukłych butelek. Alzackie AOC to: Alsace lub Vin d’ Alsace – ustanowiona w 1962 r.,  Edelzwicker- ta kategoria pozwala na mieszanie dwóch lub więcej odmian, Alsace Grand  Cru- to, wina które  mogą być zrobione wyłącznie z gron pochodzących z 50 cru i spełniać ustalone kryteria dojrzałości i smaku ( najważniejsze odmiany to Muscat, Riesling), Vendange Tardive i Selection de Grains Noblem a także Cremant d’Alscae czyli wino musujące.

Zatem na etykiecie w zależności od kraju i regionu pojawiają się informacje na temat zawartości butelki. Pozwalają one, już po samej ich lekturze określić charakter trunku i jego rodzaj. Przede wszystkim każda etykieta rozróżnia czy wino jest to stołowe, lokalne czy gatunkowe. Każdy producent wina, mając na uwadze zachęcenie do zakupu jego wina i utrwaleniu w pamięci klienta smaku wraz z nazwą zamieszcza bądź to jego nazwę, markę, lub nazwę swojej winnicy. Do najbardziej podstawowych informacji zaliczają się również: rocznik, zawartość alkoholu, objętość butelki, typ wina, gdzie było nalewane np. Mis en bouteille au chateau/ domaine oraz szczep winorośli ( jednak nie na każdym rodzaju wina jest to dozwolone, więc warto zapoznać się, jaki szczep dominuje w jakim regionie. Etykiety wraz nazwą szczepu zazwyczaj pojawiają się na winach z krajów o krótszej tradycji winiarskiej – Nowy Świat. Umieszcza się na niej nazwę odmiany winogron determinującej smak wina. Aromaty wina z tej samej odmiany mogą się różnić w zależności od regionu ich pochodzenia i producenta, jednak najważniejsze cechy szczepu pozostają zawsze te same.
Zasada interpretacji wiadomości uzyskanych z etykiety jest w zasadzie taka sama, należy uważnie analizować wszelkie informacje na niej zawarte oraz wykorzystać własną wiedzę o regionach, szczepach winorośli czy gatunkach win. Nie obejdzie się również bez własnego gustu i preferencji podniebienia. Oczywiście tak jak i prawa winiarskie różnią się w poszczególnych krajach, taki i „rozkodowywanie” etykiet, ma swoje reguły w zależności od szerokości długości geograficznej.
Lekturę francuskiej etykiety rozpoczyna się od znalezienia apelacji lub innej klasyfikacji ( to pozwoli ustalić, w jakim stylu jest wino i z jakich szczepów jest zrobione). Pewne określenia podpowiadają, jakość ale najważniejsza jest nazwa producenta ( czasem podstawowe wino z dobrej posiadłości jest ponad grad cru z innej). W przypadku win francuskich ogromną rolę odgrywa rocznik.

To nie wszystko! Nie można zapomnieć o kontr etykietach. Są one uzupełnieniem tej wiedzy, którą posiada się po lekturze etykiety. Informacje na niej zamieszczone to zazwyczaj marketingowe zabiegi o przekonanie klienta do ponownego zakupu tego wina. Można na niej poczytać o historii posiadłości i regionu. Są też informacje o terroir i klimacie, czy wreszcie o winoroślach i sposobach winifikacji. Często podaje się również wytyczne serwowania wina i podpowiada się, do jakich potraw najlepiej je podać.

 Etykieta ma głównie wartość poznawczą, dopiero potem estetyczną. Istnieją wina kiepskiej, jakości z pięknymi etykietami i odwrotnie bardzo szlachetne o mizernej szacie graficznej. Jest jednak wino, którego etykiety to prawdziwe dzieła sztuki. To wino to Mouton – Rothschild.  W 1945 r Baron, Philippe de Rothschild zamówił etykietę dla Château Mouton- Rothschild dla uczczenia zakończenia II wojny światowej. Tradycja ta trwa do dziś. W każdym roku właściciele posiadłości zamawiali u współczesnych artystów oryginalną etykietę. Były tylko dwa wyjątki w roku 1953 i na stulecie château i 1977 gdy upamiętniono na etykiecie wizytę brytyjskiej Królowej Matki. Etykiety Mouton-Rothschild były dziełami wielu wybitnych artystów. Każdy z nich miał to samo zadanie – przedstawić własną interpretację winorośli, przyjemności picia i augsburskiego barana – symbolu posiadłości, widniejącego na XVI- wiecznym naczyniu z muzeum Rotschildów. Jako zapłatę artyści otrzymują skrzynkę wina. Lista nazwisk owych artystów jest imponująca, są wśród nich m.in. Georg Brraque, Salvador Dali, Joan Miro, Marc Chagall, Pablo Picasso, Andy Warchol. W 1981 r. Baronowa Filipna de Rotchild zorganizowała wystawę „Sztuka Etykiety”, którą gościło wiele muzeów i galerii na całym świecie.
Jednak ani etykieta ani tym bardziej kontr etykiety nie dają pewnej gwarancji jakości. Należy je raczej traktować, jako notatkę informacyjną. Nie zawsze wino jest takie jak piszą producenci. Najbardziej miarodajne informacje o danym winie uzyskuje się u specjalisty i od własnego podniebienia. Warto zapoznać się ze specyfiką regionów, z których pochodzi wino. Nie tylko każdy kraj, ale i każda apelacja w danym regionie ma swoją specyfikę, terroir oraz szczep, co przesądza o charakterze wina np. w Niemczech w miarę posuwania się z północy na południe wina stają się pełniejsze i bardziej wytrawne. Bardzo ważny jest rok produkcji wina, bowiem nie ma dwóch takich samych roczników.