24.10.2011

SŁOWEŃSKIE WINA


Jak podaje jeden z folderów turystycznych, jest to jedyny kraj, który zawiera w swojej nazwie słowo „ love” / miłość. To S-love-enia, w sercu Europy, kraj produkujący zróżnicowane wina, gdzie tradycja ich wyrobu sięga czasów starożytnych. Moja podróż po winnicach Słowenii to początek czerwca ubiegłego roku. Degustacje win zbiegły się także z dniami i fiestami na cześć innego owocu- miłościwe wiosną tam panującej czereśni. Słoweńcy mają wielką wiarę w swoje wina i robią je z ogromną pieczołowitością, a przy tym jest to urokliwy kraj, zatem „love” jest najbardziej uzasadnione.
Wzgórze zamkowe w Lublijanie

Nie ma wątpliwości, że Słoweńcy dosłownie uwielbiają kulturę winiarską i motyw wina. Przecież nie ma drugiego kraju na świecie, w którego hymnie narodowym były by strofy na temat wina: „ (…) Przyjaciele ,obrodziło/ Młode wino, słodki sok/ Co nam życie wlewa w żyły/Rozjaśnia nam serce, wzrok /Więc utopmy w nim kłopoty/ Bo nadzieja budzi w lot!( …)”. Uprawę winorośli ugruntowali tu Rzymianie, ale znana byłą także jeszcze przed czasami cesarstwa rzymskiego. Oczywiście na nowożytne winiarstwo wpływ miały tu jak w całej Europie, i zawieruchy historyczne, czy naturalne czynniki jak klęska filoksery. O tym jak stare jest to „nowe” winiarstwo świadczą uprawy autochtonicznych odmian. Szczep Modra Kavčina uprawiany jest wokół Mariboru, nieprzerwanie od 400 lat. Inne stare odmiany to: Refosco w winie Teran z Krastu, Zelen z Vipavy, Rebula z Brdy, Malvasia z regionu Koper, Šipon (Furmint) z Ljutomer Ormož, Bouvier z Radgony,  Ranfol z Haloze. 
Wszechobecny motyw wina- tu drzwi zdobione płaskorzeźbami w Vina Koper

W historii winiarstwa słoweńskiego należy wyodrębnić bezsprzecznie okres przynależności do byłej Jugosławii- czas, który odrobinę „rozpieścił” Słowenię, bowiem producenci nie mieli wówczas problemów z eksportem. Naturalnym rynkiem odbioru były pozostałe republiki. W 1991 roku, z chętnym wina rodzimym rynkiem, kraj także nie był najbardziej zdesperowanym na poszukiwanie odbiorców. Od momentu przystąpienia Słowenii do krajów wspólnoty, producenci zrozumieli, że, mimo iż nie mają jakiś mega litrów win do eksportowania, to ważne jest, aby pracować nad ich, jakością, marką i imagem winiarskim kraju. Jednym z narzędzi, jakie do dyspozycji mają słoweńscy producenci, jest system znaków potwierdzających, jakość wina MDC (Marque déposée collectiva). Ich graficzną formą jest projekt wzorowany na rzymskich glinianych statuetkach przedstawiających Bacchusa pośród wina, z panterą spoczywającą u jego stóp. Srebrny znak zarezerwowany jest dla win jakościowych, zaś złote dla najwyższej, jakości win. Pierwsze takie oznaczenia miały miejsce w 1969 roku. Jest to projekt Wine Association of Slovenia. Tylko winnice będące członkami stowarzyszenia mogą używać tego znaku.      
                                                  
      Roczna krajowa konsumpcja to 35 l per capita. Dziś głównymi nabywcami win słoweńskich są: byłe kraje Jugosławii, Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, także w Polsce można wina słoweńskie kupić. Pytanie czy wina te mają szansę powodzenia u nas? Oczywistym skojarzeniem jest, że jesteśmy krajami słowiańskimi, z bardzo zbliżonymi językami. Odpowiedź na to, jak interesującą ofertą mogą one dla nas być, jest zbieżność kuchni polskiej i słoweńskiej. Jeśli tam, w Słowenii wina fantastycznie komponują się z potrawami do złudzenia podobnymi składnikami i smakiem do polskich: zup, naleśników, wędlin, deserów z makowcem, sałatek ze słoweńską wersją mizerii, to czyż nie warto spróbować tych win z naszymi daniami.  
  Słowenia to mały kraj, do przejechania czy to wzdłuż czy w szerz w kilka godzin, od Alp do Adriatyku. Mimo, że niewielki obszarowo, to niesamowicie zróżnicowany geograficznie, a co za tym idzie klimatycznie ( występowanie klimatów: śródziemnomorskiego, alpejskiego, kontynentalnego).  Dlatego i winiarstwo jest tu mocno różnorodne. W trzech głównych regionach uprawia się tu zwłaszcza białe szczepy ale także i czerwone: Welschriesling, Refosk, Chardonnay, Sauvignon, Merlot, Sametovka, Rebula, Furmint, Malvasia , Riesling, Blaufrankisch. Pinot Blanc, Pinot Gris, Cabernet Sauvignon, Muszkat.



Regiony
            W Słowenii wyróżnione zostały trzy duże regiony: Posavje- z wilgotnym i chłodniejszym klimatem górskim, wzdłuż rzek Sava i Krka, Podravje- na równinie panońskiej, nad brzegami rzek Drava i Mura, z klimatem kontynentalnym, Primorska- region usytuowany na wybrzeżu Adriatyku, z ciepłym i słonecznym klimatem śródziemnomorskim. Prócz dominującego klimatu, występują liczne mikroklimaty. W sumie Słowenia posiada 32000 ha przeznaczonych do upraw winorośli, na dzień dzisiejszy kraj posiada 16.800 ha upraw. Roczna produkcja sięga 1 miliona hektolitrów wina, z tego eksportuje się ok. 12 %. Każdy z regionów zawiera w sobie dystryktu winiarskie- odpowiedniki apelacji. Jest ich  9: Goriška Brda, Vipavska dolina, Kras , Slovenska Istra, Prekmurje, Štajerska Slovenija, Dolenjska, Bizeljsko sremič , Bela Krajina.
Region Podravje


PODRAVJE na północnym wschodzie kraju, obejmuje  pagórkowate tereny nad rzeką Drwą. To największy region winiarski podzielony na dwa dystrykty Prekmurje i Stajerska Slovenia, najbardziej kojarzony z tarasowymi uprawami oraz dużą różnorodnością win białych na wzgórzach Ljutomer Ormoz. Drugi dystryktem w Stajerska, to Radgona Kapela znany z win musujących. W regionie króluje szczep Welschrelisling ( Laski rizling), a także Furmint (tu zwany Sipon). Producenci stawiają na wina świeże, wytrawne, owocowe, aromatyczne, często jednoszczepowe, winifikowane głownie w stali.  W tym regionie odwiedziłam trzy winnice.
Zlati gric

Zlati grič w Slovenske Konjice – dystrykt winiarski Štajerska Slovenija. Dominują w tym regionie białe odmiany takie jak Laski rizling, Chardonnay czy Traminer, reprezentantem odmian czerwonych jest Blaufränkisch. Przewaga win białych w apelacji podyktowana jest chłodniejszym Klimtem, który doskonale nadaje się wraz z podłożem ( glinki i cięższe gleby, górskiego typu) do produkcji świeżych, soczystych win białych a także icewine. Alpy stanowią naturalną barierę dla upraw przed wiatrem. Winnica ta jest nowoczesnym, sprawnie pracującym organizmem, gdzie w 100% słoweński kapitał intensywnie pracuje nad doskonałej jakości winogronami, a następnie winifikacją w ultranowoczesnych piwnicach. Pod tą nazwą funkcjonuje od 1991 r, wcześniej pod inną nazwą obecna była na słoweńskim rynku od 1945 r. Budynek winiarni zbudowany został wokół wzgórza, a właściwie w nim, zarówno piwnice i biura znajdują się wewnątrz góry. Samo zwiedzanie winnicy robi wrażanie, zarówno rozmachem jak i pomysłem. Prócz win produkuje się tu miód, do dyspozycji gości jest pole golfowe tuż opodal winnic, restauracja, hotel itd. Pomysłem właścicieli jest aby była to także winnica do zobaczenia a nie tylko „zdegustowania”, zdecydowanie ustawiona frontem do klienta. Czekałam z zaciekawieniem na wina. Bogata oferta jednoszczepowych win. Sauvignon Blanc 2009-  aromatyczne, o doskonałym bukiecie cytrusów, z dodatkiem nut ziołowych, w smaku wino długie, świeże, krągłe Traminer 2009 – jak na tę odmianę wino aromatyczne, z wybijającymi się nutami białych owoców, zwłaszcza gruszki, ale w tym przypadku w sposób bardzo subtelny. Wino eleganckie, o dobrej strukturze, dobrze ułożone, o wprost perfekcyjnym balansie Riesling half dry- czyli półwytrawne, myślę, że przypadłoby z powodzeniem gustom Polaków, bowiem zawiera więcej słodyczy niż wina wytrawne, ale w przypadku tego wina, jest to bardzo subtelny, nienachlany i „pod kontrolą” posmak słodyczy, dobrze zrównoważony z kwasowością. Jak na Riesling przystało wyczuwalne nuty mineralne.
Radgonske gorice

Radgonske gorice czyli słoweński pionier i lider w produkcji win  musujących. Miasto, w którym znajduje się firma to Gornja Radgona, na granicy a Austrią. Firma ta zajmuje się winami musującymi od 1852 roku. Wina wytwarza ( 40%) według metody klasycznej i z Chardonnay. Mimo, że zmieniali się właściciele, przez francuską rodzinę Bouvier, po rządy komunistyczne to marka wciąż się rozwija. Dziś produkcja to ok. 1 miliona butelek rocznie. Wina musujące w Słowenii zwane są „penina”. Hitem marki jest złota etykieta czyli wino „Zlata Radgonska Penina”- Chardonnay i metoda klasyczna, zaś metoda charmant i używane do niej odmiany : Welschriesling, Furmint,Chardonnay- to srebra etykietka. Moją osobistą niespodzianką było tu wino Zlata Penina Rose 2007 w 100% z Pinot Noir o intrygującym kolorze łososiowym, o ładnie wibrującym delikatnym aromacie truskawkowym. Wino przyjemne, świeże, łagodne oraz stary rocznik Zlata Penina Millesime 1999 o pięknym złotym kolorze, błyszczące, krystaliczne, w nosie słoneczne, zielone, odrobinę drzewne. W winnicy tej wina dojrzewają w piwnicach w centrum miasteczka ( można je zwiedzić, do czego podczas eskapady w tamtej okolicy zachęcam). Piwnice są trzy, z tego dwie naprawdę urokliwe, wkomponowane w stare ruiny i mury rzymskie, a w jednej z nich ze wzgórz płynie wodospad.
Jak głosi legenda rycerze wędrujący w średniowieczu  w krucjatach do Jerozolimy zakochali  się w miejscowych  widokach i dziewczętach

P&F Jeruzalem Ormož marka znana ze swojej charakterystycznej żółtej etykietki, w Słowenii jest to bardzo popularne wino. Jak w większości marek, także i tu po transformacji politycznej w dawnej Jugosławii, winnica z państwowego przedsiębiorstwa przeszła w ręce prywatne. Ostatnie lata to przemiana i modernizacja marki, w kierunku win świeższych, bardziej owocowych, przyjemnych do konsumpcji z różnorodną kuchnią. Przeważają tu odmiany białe. Winnice położone są na wzgórzach Jeruzalem. Jak głosi legenda średniowieczni rycerze pielgrzymujący w krucjatach do Jerozolimy robili sobie tu postój, ale że urzekała ich uroda przyrody, jadła, napitku a zwłaszcza miejscowych panien, to wielu z nich zostawało tu, zakładało rodziny i osiedlało się na dobre, nazywając miejsce Jeruzalem, bowiem dla nim tym się właśnie stawało- kresem krucjaty i spełnieniem marzeń. Wina, które mnie zainteresowały to : Sauvignon Blanc Yelow Label 2009 – aromatyczne, czyste, świeże, poprawne Riesling 2009 o narwie złota, z zielonymi refleksami, przyjemne, o dobrej budowie.
Podravje



PRIMORSKA jak sama nazwa mówi region ten leży nad morzem. Sąsiaduje z włoskim Triestem. Dzieli się na cztery dystrykty: Goriska Brda- zdominowany przez Rebulę, Pinot Grigio, Charodnnay, Slovenska Istra, Kras  z niezwykle popularnym tu winem Teran z odmiany  Refosk oraz  doliny Vipava.
Primorska

Vinska Klet  w Gonjace, dystrykt  Goriska Brda. Miasteczko i ta część regionu znajduje się dosłownie kilka kilometrów z włoskim regionem Friuli. To najbardziej znany słoweński dystrykt- apelacja winiarska. Rocznie firma ta produkuje ok. 7 mnl litrów. Winnica powstała w 1950 r. Jest to rodzaj kooperatywu zrzeszającego blisko 650 producentów winogron, natomiast winifikacją i produkcją win zajmuje się zespół enologów marki. Z racji ilości produkcji, większość wina przeznaczona jest na eksport. Enolodzy winnicy pytani o metody i tajniki, odpowiadają, ż że starają się dobierać je do poszczególnych win, tak, aby każde miało swój unikatowy charakter, bo przecież każde z win ma swój własny rynek tj. wpisuje się w gusta poszczególnych krajów eksportowych.  Jedną z metod stosowanych jest fermentacja w niższych temperaturach, w celu nadania winu wyższej świeżości.  Oferta tej winnicy jest zbudowana na zasadzie piramidy. Najwięcej oferowanych win to tkz. „entry level” czyli wina podstawowe linia Villa Brici, następnie linia Quercus, kolejno linia Bagueri- to 6 starzonych w dębie win, zaś na szczycie ofert jest linia A+, są to białę i czerowne blendy, produkowane tylko z najlepszych roczników. Z tej winnicy chciałabym polecić wina: Bagueri Cabernet 2007 wino mocne, o dobrej strukturze, zdecydowane. Posiada aromaty leśne, odrobinę zwierzęce, drzewne. W ustach doskonale zrównoważone. Bagueri Merlot 2006 wino eleganckie, pełne finezji, z nutami owoców dojrzałych, czerwonych, wiśni, czerwonej porzeczki, z pewnym dotykiem nut kwiatowych i ziołowych, rozmarynu. W ustach długie, o ciekawym i mocnym „ciele”. Sweet Quercus Muscat –Verduc 2009 nos to odrobinę pikantności wplecionej umiejętnie w soczyste, kwiatowo- miodowe melodie aromatów. Bardzo oryginalne, nos nie zapowiada wina słodkiego, ale także i w ustach, owa słodycz jest prowadzona w dość interesujący sposób, dlatego wino może być ciekawym doznaniem.
Goriska Brda zwana słoweńską Toskanią

Vinakoper w dystrykcie Istra, i jest to tu największy producent. Winnice firma posiada w 9 różnych częściach tego dystryktu, są one niezwykle zróżnicowane geologicznie i klimatycznie, a co za tym idzie niektóre z nich z powodzeniem nadają się do win typu „single vinyeards”.  Zachodnia część Słowenii zdominowana jest przez rodzimą odmianę Refosk. Ostanie lata w Vinakoper to szereg inwestycji, zwłaszcza warto wspomnieć o modernizacji piwnic a także wybudowaniu Domu Refosk. Jest to centrum dla zwiedzających i mini muzeum nawiązujące do historii szczepu i winiarstwa w tej części regionu.  Mój wybór z tej winnicy : Refosk 2005 Capo d’ Istria wino zodminowane przez aromaty owoców wiśni, ale także owoców konfiturowych. Dość dobra struktura wina, długie, dobry balans. Cabernet Sauvignon Capo d’istria 2004 doskonałą jakość, wyrafinowane aromaty, brawo! Nos odrobinę przyprawiony świeżą zieloną papryką. W ustach dobra struktura, wiśniowe niuanse, równowaga w kwasowości, taniny łagodne, aksamitne.
Vinakoper

Vinakras w dystrykcie Kras, który jest ojczyzną specyficznego, typowo słoweńskiego wina Teran- mocnego, o bogatym ciele i wysokiej kwasowości. Robi się go z odmiany Refosk. Tu w Vinakras enolodzy starają się zaproponować takie wersje szczepu i Teran, które będą zrozumiałe i interesujące do konsumpcji także dla innych nacji. Viankras to kooperatyw, zrzeszający 231 producentów, produkujący 700 tys. litrów rocznie. Oczywiście produkcja zdominowana jest przez Teran. Wino to w wersji Izbrani Teran 2008 o bogatej, mocnej, nasyconej barwie, delikatne, o wyraźnych aromatach owoców. Teranton zaś to wersja Teran otrzymywany z najwyższej jakości winogron Refosk z wybranych roczników. Wyczuwalne nuty pikantne, zielone. Bukiet jest bardzo delikatny. Oczywiście posiada tą charakterystyczną dla tego wina wysoką kwasowość.
Tu zaczyna się Teran
Vipava 1894 winnica w dolinie i dystrykcie o tej samej nazwie. Marka preferuje lokalne odmiany. To również kooperatyw mniejszych producentów ( 1000). Istnieje od 1960 roku.  W tej winnicy wprost zachwyciło mnie wino musujące  Penina Zelen Extra Brut  doskonałe w kieliszku, błyszczące, o złotych refleksach i prawidłowych bąbelkach. W ustach długie, pełne, kremowe, optymalnie zbalansowane. Drugie wino, które zapadło mi w pamięć Merlot Paradox 2004  z linii Lanthieri – o łagodnych, aksamitnych taninach, dobrej budowie, o charakterystycznej dla tej odmianie kompozycji nut owocowców jak wiśnie, konfitura wiśniowa, ale tu także przyprawione nutami leśnymi, niemal niuansami grzybowymi, ziołowymi. Wino oryginalne, długie, dobrze ułożone.
Wina z winnicy Dornberg

            Było mi bardzo miło móc odwiedzić także dwóch mniejszych producentów, dosłownie garażowych. Pretendują oni raczej do produkcji małych ilości, ale za to unikatowego, jakościowego wina, po części także na eksport. Vinarstvo Saksida i Vina Dornberg firmy rodzinne, położone od siebie po sąsiedzku. Przez jakiś czas stanowiły jedną markę, ale rozdzieliły się. Zdecydowanie godne polecenia z pierwszej winnicy są wina Carisma 2006- blend Barbera, Merlot, Cabernet, wino długie, apetyczne, charakterystyczne, odrobinę zadziorne z pewną nutą „ziemistości” oraz Merlot- słodkie, wino o intensywnych wędzonych i dymnych nutach. Z drugiej winnicy zainteresowało mnie Pinot Blanc- pełne, aromatyczne, przyjazne.
Winnica Saksida- winiarstwo garażowe, totalnie w nurcie światowym  tego typu małych producentów, z nietuzinkową ofertą
            Dane mi był odwiedzić także Trsnicarska zadruga Vrhpolje- firmę szkółkę sadzonek winorośli. Początki tej firmy sięgają 1908 roku, ludzie stąd zajmujący się tym, zrzeszyli się w stowarzyszenie, które trwało do II Wojny Światowej. Po wojnie zawiązał się kooperatyw. Dziś firma to 50 jej członków.
Trzecim regionem, którego nie udało mi się tym razem odwiedzić jest POSAVJE w południowo wschodniej części kraju. Powstaje tam  więcej czerwonych niż białych win. Region podzielony jest na trzy dystrykty: Dolenjska, Bizeljsko Sremic , Bela Krajina.
Reasumując, kraj ten posiada tak różnorodne warunki terroir, dlatego też z łatwością może zaoferować rynkom zagranicznym szerokie spektrum wina, od musujących, przez białe, różowe, czerwone, czy słodkie. Można się o tym przekonać także przemierzając jedną z 22 tras winnych po regionach i winnicach. Przy okazji jest to doskonała platforma do tego, aby lepiej poznać cuda i różnorodność słoweńskiej przyrody a także przysmaki miejscowej kuchni.


SURFACE OF VINEYARDS BY QUALITY OF WINE